Dziewin (niem. Dieban1) po raz pierwszy osada o nazwie Devin wzmiankowana była w 1218 r. Stanowiła wówczas własność książąt piastowskich, którzy zbudować mieli tu dwór myśliwski. W 1287 r. Henryk III głogowski odsprzedał wieś lub jej część Ottonowi von Zedlitzowi. Odtąd aż do XVI w. właściciele tutejszych dóbr zmieniali się wielokrotnie. W 1508 r., w wyniku zamiany z książętami Albrechtem i Karolem z Podiebradu, Dziewin przeszedł w ręce braci Fryderyka i Zygmunta von Kanitzów. Od XVII w. dobra dziewińskie należały do rodziny von Mutschelnitz, by w 1721 r. przejść na własność rodziny von Schweinitz und Krain, w której to rękach pozostały aż do wywłaszczenia przez władze polskie w r. 1945.

Wieś dzieliła losy całego Dolnego Śląska, od 1526 r. przechodząc pod zwierzchnictwo Habsburgów austriackich, a od 1741 r. – Prus. Po przekazaniu Dziewina Polsce w 1945 r. jego ludność została wysiedlona do Niemiec i zastąpiona polskimi osadnikami.

Miejscowość położona na wysokiej skarpie starorzecza Odry w odległości około 5 km na południowy wschód od Ścinawy. Najstarsze ślady pobytu człowieka na tych terenach związane są z młodszą epoką kamienną – neolitem. Świadczą o tym znaleziska dość liczne, ale pojedynczych przedmiotów z tego okresu. Ślady osadnictwa ze znacznie późniejszego okresu wpływów prowincjonalno – rzymskich (I–V wiek n.e.) zlokalizowano w wyniku badań powierzchniowych, lecz do chwili obecnej nie zostały one dostatecznie przebadane archeologicznie. Według niepotwierdzonych źródeł wzmianka o słowiańskiej osadzie rybackiej Dziewin po raz pierwszy pojawia się około roku 800 toku. Następne informacje pochodzą dopiero z XIII wieku.

W 1209 roku książę Henryk II Pobożny oddał wieś o nazwie Devin pod zwierzchnictwo kościoła farnego w Ścinawie. Kolejna wzmianka o miejscowości związana jest ze słynną Księgą Henrykowską, którą spisał w latach 1268 – 1273, Piotr – opat zakonu cystersów w Henrykowie koło Ząbkowic Śląskich. Zapis ten dotyczy darowania posiadłości klasztorowi przez księcia śląskiego Bolesława II Rogatkę. Wzmianka z 1218 roku odnosi się do istniejącego tu dworu myśliwskiego książąt piastowskich. Późniejsze dokumenty wymieniają różne formy nazwy miejscowości: Dewin (1273,1287), Dieban (1322), Debon (1580), Diebian (1587). Ostatecznie zniemczona forma nazwy osady brzmiała Diebham, a następnie Dieban i w takiej postaci pozostała do 1945 roku.

Po wyzwoleniu przez pewien okres używano nazwy Dziewień. W 1287 roku włodarzem Dziewina został Otton von Zedlitz, który kupił wieś od księcia głogowskiego Henryka III. W rękach tego rodu pozostawał on przez prawie 200 lat. W 1479 roku właścicielem majątku był Krzysztof von Talkenstein, zaś w pierwszych latach XVI wieku, miejscowe dobra objęli w posiadanie Albrecht i Karol Podiebradowie, którzy już w 1508 roku przekazali je, w wyniku zamiany na majątek w Domaszkowie (obecnie w powiecie wołowskim), rodzinie von Kanitz. Prawdopodobnie wieś aż do tego właśnie roku zachowała lokację na prawie polskim.

Zabytki

Do współczesnych nam czasów zachowały się dwa obiekty o charakterze zabytkowo – historycznym. Pierwszym z nich jest wspomniany kościół (obecnie filialny) pod wezwaniem świętych Piotra i Pawła. Drugim są ruiny renesansowego dworu. Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są:

  • kościół fil. pw. śś. Piotra i Pawła, gotycki z XIV w., XVII w.; który od połowy XVI wieku do 1945 r. był świątynią ewangelicką. We wnętrzu zachował m.in. renesansową ambonę i XVI-wieczne nagrobki von Kanitzów i cmentarz przykościelny
  • zespół pałacowy i folwarczny:
    • pałac – dwór, z l. 1558-1566, największy renesansowy dwór na Dolnym Śląsku; zbudowany w latach dla rodziny von Kanitz (Adelsgeschlecht). Został rozbudowany w 1580 r., 1700 r. i XX w. (przez Hansa Friedricha von Mütschelnitz) i restaurowany w latach 1860-1881 przez rodzinę von Schweinitz. Niezniszczony podczas II wojny światowej, został znacjonalizowany i był następnie używany przez miejscowy PGR. Opuszczony w l. 80. XX wieku; ten wysokiej klasy zabytek popada w ostatnich latach w całkowitą ruinę – obecnie zachowała się już tylko połowa dachu i 8 z 11 renesansowych szczytów
    • park, z pocz. XVIII, z drugiej poł. XIX w., zdewastowany, położony za dworem
    • folwark z budynkami gospodarczymi: dwie oficyny, z drugiej poł. XVIII w.; pawilon (I), z XVII w.; pawilon (II), z drugiej poł. XIX w.; stajnia z bramą, z pocz. XX w.; stodoła, z drugiej poł. XIX w.; czworak, z XIX/XX w.; lodownia, z poł. XIX w.; piec chlebowy, z XIX/XX w.
      kordegarda znajdująca się obok dworu.