Krzyżowa (niem. Kreischau) wieś położona w odległości około 1 km na południe od Ścinawy, w dolinie lewobrzeżnego dopływu Odry – rzeki Zimnicy. Geograficznie leży na Nizinie Śląskiej w rozciągającym się od Lubiąża do Chobieni mezoregionie Obniżenia Ścinawskiego, należącego do makroregionu Wału Trzebnickiego. W niewielkiej odległości od wsi przebiega obwodnica Ścinawy, którą muszą poruszać się samochody ciężarowe jadące na most na rzece Odrze. W okolicach wsi będzie przebiegała nowa obwodnica prowadząca do planowanego nowego mostu odrzańskiego. Niestety inwestycja znacznie się opóźnia. Zabudowa wsi jest zwarta. Przy wjeździe od strony Ścinawy połozone są zabudowania gospodarcze dawnego Państwowego Gospodarstwa Rolnego. Wschodnią granicę miejscowości tworzą łąki nadrzeczne rzeki Zimnicy.

Historia

Wieś ma średniowieczne pochodzenie, najstarsza wzmianka pochodzi z 1326 roku. Wówczas nazywała się Crischow i należała do Petera von Crichow. W swoich dziejach była również własnością marszałka von Bieberstein. Przed 1787 rokiem należała do dóbr Dziewina i ok końca XVIII wieku do czasów II wojny światowej należała do tamtejszego majoratu dóbr. Przed 1945 rokiem wieś nazywała się Kreischau. Niestety do dzisiejszych czasów nie zachowały się dowody na tak dawne pochodzenie. Jedynymi obiektami o walorach historycznych, kulturowych i krajobrazowych są:

  • Zespół budynków gospodarczych posesji nr 10, składający się z budynku gospodarczego i inwentarskiego z 1892 roku.
  • Zespół budynków gospodarczych posesji nr 12, składający się z budynku inwentarskiego i stodoły z około 1890 roku.
  • Dom mieszkalny na posesji nr 22 pochodzący z około 1890 roku

W miejscowości i okolicy znajdują się stanowiska archeologiczne pochodzące z epoki kamienia, brązu, okresu wpływów rzymskich jak i późniejszych.

Przyroda

Wieś położona w dolinie rzeki Zimnicy, lewobrzeżnego dopływu Odry. Dawniej rzeka meandrowała stwarzając wyjątkowy krajobraz, czystej naturalnej wody. Obecnie została skanalizowana i płynie prostym, mało atrakcyjnym kortem. Do niedawna stanowiła tez problem, gdyż tą drogą pobliskie miasto Lubin i Kombinat Górniczo Hutniczy Miedzi pozbywali się swoich nieczystości. Obecne zanieczyszczenie rzeki nie jest takie częste. Najcenniejsze fragmenty przyrody wsi i okolicy związane są z wilgotnymi łąkami przyległymi do rzeki. Stwierdzono tutaj występowanie rzadkiego gatunku storczyka- storczyk samiczy- Orchis morio L. W miejscowości znajdują się stawy, jednak są zaniedbane i zanieczyszczone. Największą wartością okolic Krzyżowej jest przyroda związana z doliną Odry, która wchodzi do wsi doliną Zimnicy. Dolina Odry jest jednym z niewielu miejsc w Europie gdzie zachowały się stare lasy łęgowe (łęgi tworzą się w terenach regularnie zalewanych przez rzekę), z bogactwem gatunków roślin i zwierząt charakterystycznych dla tych ekosystemów. Fragment doliny Odry od Brzegu Dolnego do Głogowa, ze względu na duże wartości przyrodnicze, została uznana za ostoję ptaków o randze europejskiej pod nazwą: „Łęgi Odrzańskie”. Trwają starania o objęcie ochroną tego odcinka doliny w formie Parku Krajobrazowego, a także jako obszaru Natura 2000 (europejskie dziedzictwo przyrodnicze). Wyjątkowe cechy przyrody regionu mogą w znacznym stopniu przyczynić się do popularyzacji i być wyróżnikiem produktów lokalnych. Nigdzie w Europie nie ma takich terenów łęgowych jak na tym fragmencie doliny Odry.

Turystyka

Przez wieś w pobliżu przebiegają następujące szlaki turystyczne:

  • Szlak rowerowy „Szlak Odry” – biegnący od Wrocławia do Cigacić, z planami przedłużenia aż do ujścia Odry do Bałtyku o połączeniem z południem Europy. Szlak powstał z inicjatywy Fundacji ekologicznej „Zielona Akcja” i jest rozwijany w ramach Partnerstwa Doliny Środkowej Odry.
  • Szlak pieszy nizinny „Nadodrzański”(znaki czerwone) – 21 km. Trasa: Prochowice – Dziewin – Dłużyce – Ścinawa przebiega w obszarze chronionego krajobrazu „Dolina Odry” (koło Prochowic). Związany z prawdopodobnym przejściem wojsk Bolesława Chrobrego w 1017r. Przez Odrę. W krajobrazie interesujące starorzecze Odry.
  • Kajakowy Szlak Odry prowadzi z Brzegu Dolnego do Cigacic. Odra nie płynie przez wieś. Ale w pobliżu przepływa lewobrzeżny dopływ Odry – rzeka Zimnica i można wykorzystać ten fakt, aby rozwinąć turystykę kajakową, umożliwiając dopłynięcie i biwakowanie w okolicy wsi.

Wieś zaopatrywana jest w wodę z zewnątrz wodociągiem zbiorowym. Do tej pory nie rozwiązany jest problem ścieków. Gospodarstwa domowe mają możliwość przekazywania odpadów dla firm, która prowadzi gospodarkę odpadami, pomimo to we wsi i okolicy są czynne „dzikie” wysypiska śmieci.